vrijdag 27 september 2013

De corruptie van de jeugd revisited: 'The Catcher in the Rye' van J.D. Salinger


Groot was de controverse over de vermeende corruptie van de jeugd door The Catcher in the Rye van J.D. Salinger, maar wie schrikt tegenwoordig nog van deze schelmenroman?

De corruptie van de jeugd en het aanzetten tot geweld is een thema waarbij films en televisieseries, maar vooral games de gebeten hond zijn. De (lichte) ophef over het gewelddadige effect van het recent verschenen Grand Theft Auto V is daar een goed voorbeeld van. De moord op twaalf scholieren tijdens de Columbine Shooting (1999) leidde tot beschuldigingen richting games als Wolfenstein en Doom, maar ook Oliver Stone’s film Natural Born Killers. De relatie tussen gewelddadige films en games is – zover deze recensent weet althans – nog nooit echt overtuigend aangetoond, toch wordt de relatie – niet geheel onbegrijpelijk – wel vaak gelegd. Het lijkt daarbij overigens wel voor de hand te liggen dat indien dergelijke films en/of games als inspiratiebron dienen, er bij de geïnspireerde  aspirant-moordenaar toch in beginsel al een steekje (of meerdere steekjes) los moet zitten.

Deze thematiek lijkt toch vooral iets van het laatste deel van de 20ste en het begin van de 21ste eeuw waarin de onschuldige jeugd steeds meer (gewelddadige) prikkels voorgeschoteld krijgt. Toch is de corruptie van de jeugd een thema dat zo oud als de wereld zelf is en elk tijdperk kent zijn eigen steen des aanstoots. Toen de wereld halverwege de 20ste eeuw niet beschikte over (video)games, maar slechts spellen van een hele andere orde, speelde dezelfde discussie over de corruptie van de jeugd in relatie tot boeken. Het bekendste Nederlandse voorbeeld is de zogenaamde ‘schelmenroman’ Ik, Jan Cremer (1964) van de gelijknamige Jan Cremer. De voor die tijd expliciete seksualiteit deed het keurige en burgerlijke Nederland toch licht op haar grondvesten schudden. 

Jan Cremer was overigens niet de eerste wiens boek de tere kinderziel tot het kwade verleidde. J.D. Salinger (1919-2010) was hem al ruim een decennium voor met het in 1951 uitgebrachte The Catcher in the Rye. In The Catcher in the Rye volgen we de zestienjarige Holden Caulfield die na van school getrapt te zijn omzwervingen maakt door zijn hometown New York en daarbij de moeilijkheden van puberteit en seksualiteit inzichtelijk maakt. Deze thema’s en het (voor die tijd!) expliciete karakter van het boek zorgden ervoor dat The Catcher in the Rye ten prooi viel aan censuur in het Amerikaanse onderwijs. Mede door deze censuur is The Catcher in the Rye één van de bekendste boeken in de Engelstalige literatuur en wordt er grote invloed aan toebedacht. Het knappe daarbij is dat J.D. Salinger zich zo goed wist in te leven in het personage van Holden Caulfield en de tienercultuur van die tijd. Holden Caulfield is daarmee een icoon van die tijd geworden. Een literaire James Dean zo u wilt. 

Overigens heeft The Catcher in the Rye zijn faam ook te danken aan de schrijver. J.D. Salinger heeft meer geschreven dan alleen dit boek, maar The Cather in the Rye is wel zijn meest omvattende werk. Door de relatie die Time legde tussen het werk en het eigen leven van Salinger, leidde hij vanaf 1965 het leven van een kluizenaar. Een makkelijke man schijnt het daarvoor, maar zeker daarna, ook niet te zijn geweest. Dit kluizenaarsbestaan en de controverse rondom het boek hebben geleid tot een bijna mythische status.

Bij het lezen van The Catcher in the Rye ruim zestig jaar na de eerste uitgave, moet geconstateerd worden dat die mythische status, gerelateerd aan dat tijdperk en de samenkomst van controverse met het teruggetrokken bestaan van Salinger, begrijpelijk is, maar op grond van het boek zelf toch een stuk minder. Het boek is een mooi tijdsbeeld van de Verenigde Staten van de naoorlogse jaren en dan vooral van New York, maar geen hedendaagse lezer die zal schrikken van het taalgebruik en de (tamme) seksualiteit. Dat is overigens geen diskwalificatie van het boek, aangezien een boek nooit volledig los kan worden gezien van het tijdperk waarin het is geschreven.

Met de uitgave van de – de recensies in ogenschouw nemend –  definitieve biografie van J.D. Salinger van David Shields en Shane Salerno en het nieuwtje uit een documentaire dat Salinger bij zijn dood opdracht heeft gegeven tot het uitbrengen van ‘nieuw’ werk van zijn hand, is het helemaal geen gek idee om deze klassieker nog eens te lezen. Maar na het lezen de handjes netjes boven de dekens!

‘Het Goede Leven’ bespreekt klassiekers uit de Amerikaanse literatuur van de 20ste eeuw. Eerder werden ‘The Great Gatsby’ van F. Scott Fitzgerald, ‘Of Mice and Men’ van John Steinbeck en ‘The Old Man and the Sea’ van Ernest Hemingway besproken. 

Deze recensie is ook gepubliceerd op Het Goede Levenhet culturele katern van De Dagelijkse Standaard.  Naast mijn eigen FerdiBlog recenseer ik regelmatig o.a. boeken en concerten op Het Goede Leven en geef ik mijn opinie over actuele cultuurpolitiek.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen