donderdag 7 mei 2015

Opera 6 mei 2015: Orpheus! Kijk niet om!


De Nederlandse Reisopera
Orphée et Eurydice
(Christoph Willibald Gluck, 1714-1787)

Samuel Boden, Orphée
Kristina Bitenc, Eurydice
Hanna Herfurtner, L’Amour

Floris Visser (regie)
Dieuweke van Reij (decor en kostuums)
Alex Brok (licht)

Consensus Vocalis
Roger Hamilton, HET Symfonieorkest
Lucent Dans Theater, Den Haag

De armlastige Nederlandse Reisopera zet met een ingetogen en inventieve uitvoering een prachtige en ontroerende Orphée et Eurydice met de uitstekende jonge Samuel Boden in de titelrol als één van de vele hoogtepunten.

Recent heeft de Raad voor Cultuur het kabinet geadviseerd om meer subsidie te verstrekken aan de Nederlandse Reisopera en dat andere reizende gezelschap Opera Zuid. Komt de overheid niet over de brug dan rest volgens de Raad voor Cultuur niets anders dan het fuseren van beide gezelschappen. Het Ring des Nibelungen-project van enkele jaren geleden is voor de Nederlandse Reisopera geen optie meer, terwijl het ook steeds lastiger lijkt om aandacht te generen voor de "reguliere"  producties. Want ondanks juichende kritieken was het Lucent Dans Theater weliswaar gezellig vol, maar zeker niet overvol. Een gebrek aan marketingbudget lijkt hier toch debet aan. En dat is jammer wat met Orphée et Eurydice heeft de Nederlandse Reisopera een absolute voltreffer te pakken die het meer dan verdient om door bomvolle zalen gezien te worden.

Ingetogen kracht
Enkele jaren geleden was het culturele landschap nog behoorlijk anders, want zo konden de Utrechtse Spelen in 2011 een spectaculaire Orfeo ed Euridice op de planken brengen. Deze spectaculaire openluchtuitvoering van de Italiaanse versie van Gluck’s publiekslieveling vond plaats in de tuin van Paleis Soestdijk en was een groot succes. Maar financieel zonder meer niet. Bijna vier jaar later staat de cultuurwereld er anders voor. De Nederlandse Reisopera heeft niet alleen gekozen voor de Franse versie die Gluck twaalf jaar na de Italiaanse première schreef voor het Parijse publiek, maar ook voor een (door beperkte middelen noodgedwongen) sobere enscenering. Dit terwijl muzikaal gezien de Franse versie juist “luxer” is met onder andere het heerlijke Danse des Furies dat overigens in de Soestdijk-versie ook gezellig er in was gefietst. Maar wellicht dat de gedwongen zuinigheid de creativiteit van de Nederlandse Reisopera maximaal gestimuleerd heeft, want juist het kleinschalige karakter en de op het eerste gezicht simpele enscenering geven deze versie een ingetogen kracht die niet alleen het beste uit Gluck’s opera naar voren haalt, maar ook oprecht doet ontroeren. En dat is bij het tragische liefdesverhaal (dat door Gluck van een happy end werd voorzien) bepaald niet ongepast. De beperkingen die de Nederlandse Reisopera kent, geeft ook de ruimte om een risico te nemen bij de casting. Voor de allesbepalende rol van Orphée – die eigenlijk de gehele opera op het toneel staat en by far de grootste rol heeft – is gekozen voor de jonge Brit Samuel Boden die met zijn breekbare doch bepaalde niet zwakke stem de sterren van de hemel zingt. Tel daarbij de weltschmertz die hij uitstraalt over de tragische dood van zijn geliefde Eurydice op en je hebt een absolute winnaar te pakken. Een winst die je vanaf het eerste moment al voorvoelt met de door HET Symfonieorkest energieke en uitstekende uitgevoerde ouverture waarbij het kale woestijnlandschap de complete plaats van handeling is. Een Grieks aandoend huwelijksgezelschap omringt de geliefden op hun huwelijksdag. Nog voordat de ouverture voorbij is, sterft plotseling Eurydice. Orphée is ontroostbaar en staat op het punt zich van zijn leven te benemen wanneer de goddelijke L’Amour ingrijpt en Orphée in de gelegenheid wil stellen om het Dodenrijk te betreden en zijn geliefde terug te halen. Een reis die de opera voor de rest volledig zal domineren.

Ontroerend
Juist deze reis lijkt uitermate geschikt om in de enscenering flink uit te pakken. De Reisopera kiest voor het handhaven van het woestijnlandschap met als  centraal element het graf van Eurydice dat tevens dienst doet als ingang tot het Dodenrijk. Door een inventief lichtontwerp en het graf als permanente en herhalende doorgang te gebruiken wordt een nachtmerrieachtig beeld gecreëerd. Een nachtmerrie waarbij Orphée zijn spiegelbeelden tegen komt die hem proberen te beletten Eurydice te vinden. Tegelijkertijd word het – uitstekende zingende – Consensus Vocalis ingezet om zijn reis langs de vele gevaren vorm te geven. En juist door deze ingetogenheid is de emotionele zeggingskracht van de muziek zoveel groter. Zo veel zelfs dat je als publiek bijna tegen Orphée zou willen schreeuwen ‘Kijk niet om!’ wanneer hij Eurydice meezeult uit het Dodenrijk maar is gewaarschuwd dat wanneer hij haar aankijkt zij voorgoed tot het rijk der doden is verwezen. En aangezien Eurydice niet begrijpt waarom haar geliefde haar niet wil aankijken, wordt Orphée gedwongen haar toch aan te kijken… Gluck voorziet daarbij voor Amor de rol van deux et machina die alles alsnog voor de geliefden oplost. In deze enscenering is echter gekozen voor een ambigu slot waarbij de conclusie gerechtvaardigd is dat de komst van Amor slechts een droom is en Orphée zich in de dood bij Eurydice voegt.

De Nederlandse Reisopera toont met Orphée et Eurydice haar creatieve en artistieke kracht en mag aanspraak maken op uitpuilende zalen door heel Nederland, want voor liefhebbers van opera in het algemeen en Gluck in het bijzonder is dit niet te missen.

Oordeel FerdiBog: *****



Gluck’s ‘Orphée et Eurydice’ wordt van 1 mei t/m 6 juni 2015 door het hele land uitgevoerd door de Nederlandse Reisopera. Deze recensie is op basis van de uitvoering op 6 mei in Den Haag. Klik hier voor meer informatie.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen