woensdag 16 november 2016

Ian McEwan's Family Guy. 'Nutshell' van Ian McEwan


Inmiddels is het bijna traditie geworden dat Ian McEwan vrijwel iedere twee jaar een nieuwe roman aan het papier toevertrouwt. Na spionage in Sweet Tooth in 2012 en de gerechtelijke wereld in The Children Act in 2014 kiest McEwan in 2016 voor een weinig opzienbarend verhaal over liefde, verraad en moord. Maar de hoofdrolspeler in zijn nieuwste roman is dat allerminst. Want in Nutshell is die hoofdrol weggelegd voor een bijzonder welbespraakte foetus die letterlijk op de eerste rij zit wanneer zijn moeder en haar minnaar de dood van zijn vader plannen.

Hoewel het uitgangspunt van een foetus die spreekt, redeneert en refereert als een volwassen man uit de Britse upper class met een bijzonder goede neus voor wijn om enige gewenning vraagt, is dat na enkele bladzijden lezen eigenlijk al de gewoonste zaak van de wereld. Eigenlijk net zo gewoon als de wel erg ouwelijke baby Stewie Griffin uit de komische animatieserie Family Guy. Want bij het lezen van Ian McEwan’s nieuwe roman Nutshell dwalen de gedachten toch al snel richting deze zeer intelligente, Brits-Engels sprekende  en zeer volwassen jongste zoon van de familie Griffin. Overigens is dit alleen duidelijk voor dat andere vreemde familielid: de sprekende hond Brian. Daarmee vergeleken heeft de (naamloze) foetus in Nutshell het nog een tikkeltje lastiger omdat de enige die hem verstaat de lezer is. Met de keuze voor een foetus als verteller van zijn verhaal heeft Ian McEwan een nieuw hoofdstuk toegevoegd aan zijn oeuvre. En dat is maar goed ook aangezien het verhaal zelf slechts een vehikel is ter uitwerking van dit originele uitgangspunt. Het plot van Nutshell is redelijk rechttoe-rechtaan en – zoals in vele recensies al is opgemerkt – een hommage aan Hamlet van Shakespeare. Want in Nutshell zit de vertellende foetus  vanuit het ouderlijk huis in Londen op de eerste rij terwijl zijn moeder Trudy en haar minnaar Claude – tevens de oom van de foetus – hun liefde willen bezegelen door John, de man van Trudy en de broer van Claude, te vermoorden. Trudy en Claude zijn er op gebrand het waardevolle huis dat aan John toebehoort, maar waar de nog niet van John gescheiden Trudy alleen woont, te verkopen zodat zij de rest van hun leven in liefde én rijkdom kunnen vieren. De foetus hoort het allemaal aan en geeft daarmee de lezer een bijzondere inkijk in de relatie tussen Trudy en Claude en hun snode plannen.

Hamlet
Een inkijk die een extra dimensie krijgt door het feit dat Trudy en Claude de hedendaagse versie van Gertrude en Claudius zijn uit Hamlet. De klassieke tragedie over Hamlet, de Prins van Denemarken van de hand van William Shakespeare handelt over de wraak die Hamlet neemt op zijn oom Claudius die zijn vader heeft vermoord en daarbovenop ook nog eens diens troon én vrouw heeft ingepikt. Bij de foetus ligt het natuurlijk allemaal wat gecompliceerder. De foetus krijgt – in tegenstelling tot Hamlet – zijn informatie niet van de geest van zijn vader, immers die leeft nog. Het enige wat de foetus nodig heeft om achter het complot tegen zijn vader te komen, is het feit dat hij in de baarmoeder van zijn moeder zit en daarmee op de eerste rij zit. Tegelijkertijd is dit ook de reden dat hij de snode plannen allerminst kan voorkomen. Zo maak je als lezer – via de foetus – van dichtbij het complot dat Claude en Trudy tegen John smeden alsmede de ontknoping ervan van dichtbij mee. Zo dichtbij dat ook het liefde bedrijven een ongemakkelijke aangelegenheid wordt aangezien Trudy – die ook niet beknibbelt op de wijn – in dit late stadium van haar zwangerschap Claude rustig zijn gang laat gaan. Zeer tegen de zin van haar foetus die flink wat lichamelijk ongemak ondervindt van de hitsige Claude. Daarmee is meteen ook de aantrekkingskracht van dit boek inzichtelijk geworden. Door het aparte vertelperspectief wordt een nogal alledaags en niet bijster complex uitgewerkt verhaal voorzien van een bizarre dimensie dat het lezen van Nutshell bijzonder de moeite waard maakt. Zeker omdat onze foetus een heerlijk meanderende blik op de wereld heeft en er niet voor terugdeinst om dit in prachtig proza aan de lezer kenbaar te maken.

Niet de beste McEwan
Dat laat overigens onverlet dat Nutshell – zeker voor de liefhebbers van de Engelste taal in het algemeen en McEwan in het bijzonder – in de basis een geslaagde roman is geworden en weer wat nieuws aan het genre toevoegt, het desalniettemin meer een tussendoortje is dan een echte klassieker in de mal van Atonement en Saturday. Daar is Nutshell net iets te  ‘licht’  voor en niet een boek dat je er nog eens bij pakt. Desalniettemin laat McEwan zien dat hij ook bij zijn veertiende roman niet in herhaling valt. Telkens weet McEwan te verrassen door een nieuwe dimensie aan zijn oeuvre toe te voegen. En met deze bijzondere hoofdrolspeler is hij daar zonder meer in geslaagd.


In september is ‘Nutshell’ van Ian McEwan verschenen. De Nederlandse vertaling ‘Notendop’ – uitgegeven door Uitgeverij De Harmonie - is inmiddels ook beschikbaar.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen