'The Help' van Kathryn Stockett

'The Help' van Kathryn Stockett behoeft eigenlijk geen introductie. Deze roman, in Nederland uitgebracht als 'Een keukenmeidenroman', over het wel en wee van zwarte huishoudsters in de Amerikaanse stad Jackson in de staat Mississippi is in de Verenigde Staten en daarbuiten een immense bestseller. Inmiddels is van het boek, naar goed gebruik bij bestsellers, ook een film verschenen die bij allerhande filmprijzen hoge ogen gooit. Dat is overigens meer dan terecht. Ik zag de film tijdens een voorpremière in 2011 en recent nu 'The Help' overal wordt vertoond en het is een ontzettend goede, tragische, hilarische en ontroerende film.

Toen ik de film zag, had ik het boek niet gelezen. Sterker nog: ik had nog niet eerder van het boek gehoord. Dat komt wellicht ook omdat de titel, en wellicht het onderwerp, vrouwen eerder aanspreekt dan mannen. Naar aanleiding van de film heb ik het boek gekocht en inmiddels gelezen. Die volgorde heeft niet mijn voorkeur omdat wanneer je het boek leest je de beelden van de film erbij haalt in plaats van dat je je fantasie de vrije loop laat. Andersom is ook niet altijd een feest: beelden die door een boek ontstaan, worden zelden door een film bewaarheid. Er zijn maar weinig uitzonderingen op zoals de adaptatie door Peter Jackson van 'The Lord of the Rings'-trilogie (waarbij het wel tot aanbeveling strekt om wel eerst de boeken te lezen). In een heel enkel geval is de adaptatie zelfs beter dan het boek. Dit is bijvoorbeeld het geval bij de BBC-adaptatie van 'The House of Cards' van Michael Dob met een meesterlijke Ian Richardson in de rol van Francis Urquhart,bs. Op grond van deze adaptatie, en het afwijkende einde, werd Dobbs in staat gesteld om twee vervolgen, 'To Play the King' en 'The Final Cut', te schrijven die eveneens verfilmd werden. Echter is de invulling van Ian Richardson van Francis Urquhart, de sinistere kruising van MacBeth en Richard III, superieur aan de boekversie.

Terug naar 'The Help'. Bij het lezen van het boek na het zien van de film, valt op hoe trouw men is gebleven aan het originele materiaal. De film wijkt amper af en alleen in die zin dat sommige gebeurtenissen voor de film gecomprimeerd zijn. Dat zou als een nadeel voor het boek kunnen gelden, maar ik heb het boek met veel plezier en eigenlijk dezelfde mix van tragiek, dramatiek en hilariteit gelezen. 'The Help' handelt in de kern over de positie van zwarte huishoudsters in het Zuiden van de Verenigde Staten van de jaren 60. Daarbij hoeft niet toegelicht te worden dat die positie erbarmelijk was en het, zoals later zou blijken, de nadagen van de (formele) rassenscheiding betrof. De hoofdpersonen in het boek zijn de zwarte huishoudsters Aibileen (type zorgzame huishoudster die de kinderen in haar zorg met respect en liefde behandelt en onbewust haar situatie wil veranderen) en Minny (kleine opdonder met een 'sasmouth' en een hart van goud) en de blanke Miss Skeeter woonachtig op een katoenplantage waar ze door haar moeder op het hart wordt gedrukt om een man te vinden. Een moeder die op een gegeven vraagt of ze toevallig niet lesbisch is, want er is inmiddels een kruidentheen die daar tegen helpt.

Miss Skeeter droomt van een journalistieke carrière en begint bij het plaatselijke sufferdje de 'Miss Myrna'-column waar antwoord wordt gegeven op allerlei huishoudelijke vragen. Aangezien ze zelf niets weet van van het huishouden vraagt ze de hulp van Aibileen die werkt voor een vriendin Elizabeth. Die helpt haar uit de brand met al haar kennis. Tegelijkertijd probeert Skeeter voet aan de grond te krijgen bij een uitgever in New York, Elaine Stein, die Skeeter meldt alleen serieus naar haar werk wil kijken wanneer het een uniek onderwerp betreft. Dat unieke onderwerp wordt een boek met interview met zwarte huishoudsters in Jackson over hun werk, hun positie en hun relatie met het gezin waar ze voor 'zorgen'. Aibileen ziet hierin haar roeping en doet, ondanks het grote gevaar voor haar leven (Ku Klux Klan etc.) mee. Om het gevaar te minimaliseren worden de interviews en de schrijver geanonimiseerd en vinden de gebeurtenissen plaats in de fictieve stad Niceville in Mississippi. Om gepubliceerd te worden zijn meerdere interviews nodig en met hulp van Aibileen voegt Minny, die in een oorlog is verwikkeld met een andere vriendin van Skeeter, Hilly Holbrook (een tang van een vrouw waar Francis Urquhart van zou schrikken), zich bij het project en daarna andere huishoudsters. Het boek wordt uiteindelijk gepubliceeerd en leidt tot allerhande gevolgen die ik nu niet uit de doeken zal doen.

Het aardige aan het boek is dat, hoewel fictief, het een beeld geeft van de wijze waarop de maatschappij in het Zuiden van de VS was ingericht. Daarbij worden alle onderdelen van die maatschappij en de interactie tussen zwart en blank aan bod. Overigens blijkt uit het nawoord van Stockett dat veel ook gebaseerd is op haar eigen verleden in Mississippi waarbij de beschrijving van haar geliefde huishoudster c.q. nanny wel heel erg lijkt op de geidealiseerde nanny en kompaan van Skeeter, Constantine. Kortom: zowel het boek als de film kan ik van harte aanbevelen, waarbij in de film met name de rollen van Aibileen en Minny, Viola Davis en Octavia Spencer, uitstekend gecast zijn. Echter: lees eerst het boek en zie dan de film, daar heb je het meeste plezier van!