zondag 27 maart 2011

'O. A Presidential Novel' van Anonymous


Boeken over Amerikaanse politiek kan ik eigenlijk nooit laten liggen. Ondanks een niet juichende, maar ook niet vernietigende recensie in The Economist heb ik recent 'O. A Presidential Novel' van Anonymous gekocht en afgelopen week gelezen. 'O' is een fictieve roman over de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2012, waar president 'O' het opneemt tegen de republikeinse kandidaat Tom Morrison. 'O' is geanonimiseerd, maar overduidelijk is het Barack Obama.

'O', zoals in alle recensies terecht wordt opgemerkt, doet een poging om het succes van het evenzo anonieme 'Primary Colors. A political novel' te evenaren. Net als 'O' is dit een fictieve roman geworteld in de werkelijkheid. Ditmaal over kandidaat Jack Stanton die wel heel erg veel weg heeft van Bill Clinton. Dat boek heb ik nooit gelezen. Heb wel de op dit boek gebaseerde film met dezelfe titel gezien met John Travolta als Jack Stanton die het op moet nemen tegen de gedroomde kandidaat, gouverneur Fred Picker, gespeeld door Larry 'J.R. Ewing' Hagman. Aardige film, maar zeer zeker geen topper.

Van 'Primary Colors' is inmiddels bekend dat de schrijver journalist/columnist Joe Klein is. De schrijver van 'O' was al snel na publicatie bekend, althans vermeend bekend. 'O' wordt toegeschreven aan Mark Salter, speechschrijver en adviseur van John McCain. Duidelijk is in ieder geval dat de hype van 'Primary Colors' niet wordt benaderd door 'O'. Dat is ook niet zo gek: het is een vermakelijk boek dat lekker 'tussendoor' leest, maar meer ook niet.

Het verhaal van 'O' loopt van de primaries tot en met de verkiezingsavond op 6 november 2012 en beschrijft, in episodes, de campagnes van 'O' en zijn republikeinse tegenstrever Tom Morrison. 'O' is erg duidelijk herkenbaar als Obama en komt er lang niet altijd sympathiek vanaf. Hij wordt neergezet als een wat cynische president die inmiddels doorheeft dat 'change' alleen in kleine stappen mogelijk is, baalt van de nadelen van het presidentschap, de uitvergroting van misstappen, de ongeïnformeerdheid van journalisten maar desalniettemin toch nog vier jaar in het Witte Huis wil doorbrengen. Tom Morrison (generaal buiten dienst en voormalig gouverneur met ook nog een succesvolle carrière in het bedrijfsleven) daarentegen is een 'holier-than-thou'-kandidaat die dat in echt ook nog eens benadert. Zijn karakter is niet gebaseerd op één bekende politicus maar lijkt een samensmelting van (weinig verrassend) John McCain, David Petreaus en Wesley Clark om te komen tot een Eisenhower voor de 21e eeuw.

Ook de andere hoofdpersonen, vooral bestaande uit een aantal campagnemedewerkers en journalisten, zijn ook duidelijk op de realiteit gebaseerd. Daarbij is Bianca Stefani, de vrouw achter de ('liberal') politieke website The Stefani Report wel heel erg duidelijk Arianna Huffington van The Huffington Post. 'O' probeert daarbij ook vooral de strijd tussen oude en nieuwe media weer te geven en de wijze waarop beide media werken. Daarbij is het dan wel ironisch dat The Huffington Post recent door AOL (America Online) is opgekocht. Hetzelfde AOL dat een mislukte fusie met het symbool van de oude media, Time-Warner, aanging die inmiddels is teruggedraaid.

Zoals gezegd is het een vermakelijk boek dat inzicht geeft in hoe Amerikaanse verkiezingscampagnes werken en hoe deze over een extreem lange periode op militaire wijze en op detailniveau worden gevoerd. Het lijkt steeds vaker of de volgende verkiezingscampagne al in de eerste dagen van een nieuw presidentschap al begint. En of dat nu een democratie en de bestuurbaarheid van een land vooruit helpt is op zijn zachtst gezegd een vraag. Jammere aan 'O' is daarbij dat er ook een karakter wordt geïntroduceerd, Walter Lafontaine, die ooit dichtbij president 'O' stond maar in de aanloop naar en tijdens deze campagne aan de zijlijn is beland. Het boek suggereert impliciet dat hij een grote rol speelt in de kansen van 'O' om herkozen te worden of wellicht tot andere sinistere intenties zou kunnen overgaan. Uiteindeijk is dit niet zo en is dat natuurlijk ook meer zoals het in het echt gaat, maar deed bij mij wel de vraag opkomen, waarom zo'n karakter uberhaupt is geïntroduceerd. Natuurlijk hoort bij een dergelijke campagne ook een schandaal en de kern van het boek gaat over een schandaal dat Tom Morrison lijkt te raken, maar toch anders uitpakt dan je op het eerste gezicht denkt.

Kortom: wanneer je niet genoeg kunt krijgen van Amerikaanse politieke campagnes en tegelijkertijd heb je zin in wat aardige fictie voor tussendoor koop dan rustig dit boek. De realiteit is wat mij betreft echter interessanter en dan kan je wellicht beter 'The Choice. How Bill Clinton won' van Bob Woodward over de Clinton/Dole-campagne van 1996 of het geweldige 'Race of a Lifetime. How Obama won the White House' van Mark Halperin en John Heilemann over de primaries en de verkiezingscampagne van 2008 lezen!

zaterdag 19 maart 2011

'Anatomie van een moment' van Javier Cercas


Eén van de directe aanleidingen voor deze blog was wat meer te vertellen over boeken die ik lees, films die ik zie, concerten die ik bezoek en het bespreken van de politieke actualiteit. Nu doe ik dat al een tijdje via Twitter, maar 140 tekens zijn toch echt te weinig. Vandaar deze blog!

Gelukkig kan ik meteen beginnen met het prachtige boek 'Anatomie van een moment' van Javier Cercas. Onderwerp van het boek is de mislukte staatsgreep in Spanje van 23 februari 1981. Na het lezen van een aantal goede recensies besloot ik het boek te kopen bij Paagman (Hagenaars weten genoeg) en liep daar tegen het probleem aan dat ik het boek niet kon vinden. Ik zocht bij non-fictie, maar het boek was ondergebracht bij de romans. Deze verwarring is tekenend voor het boek. Is het een roman of is het non-fictie? Na het boek gelezen te hebben, ben ik er nog niet uit, maar wat mij betreft neigt het meer naar non-fictie en benoem ik het maar als een literaire non-fictie roman.

Cercas geeft het eigenlijk ook in zijn inleiding toe: zijn doel was het schrijven van roman, maar hoe meer hij schreef hoe meer hij tot de conclusie kwam dat het schrijven van non-fictie over deze belangrijkse episode in de Spaande geschiedenis al meer dan genoeg was.

De kern van het boek ligt besloten in de nauwgezette beschrijving van het begin van de staatsgreep. Een staatsgreep uitgevoerd door luitenant-kolonel Tejero van de Guarda Civil in het Spaanse parlement, de Cortes, waar op dat moment werd gestemd over de opvolging van de aftredende premier Adolfo Suárez. Een staatsgreep die als een realityserie avant la lettre op video werd opgenomen via de camera's in het parlement. Overigens meldt Cercas dat velen dachten de staatsgreep live te hebben gezien, maar dit bleek helemaal niet het geval: de beelden werden later pas uitgezonden.

Voor Cercas zijn die beelden waarin de handelingen van aftredend premier Suárez, aftredend vice-premier generaal Gutiérrez Mellado en PCE-leider Santiago Carrillo te zien zijn de aanleiding en de kern van zijn boek. Waar de andere aanwezigen wegdoken, namen deze mannen met hun onverzettelijkheid de verdediging van de democratie op zich.

Het gaat te ver om het hele boek te bespreken aangezien het gelijk staat aan de bespreking van deze hele episode in de Spaanse geschiedenis en de voorgeschiedenis en de nasleep ervan. Wat Cercas prachtig en overtuigend doet, is op grond van de handelingen van deze mannen de episode weergeven, wat de aanleiding er voor was en hoe het is afgelopen. Daarbij ligt de focus met name op deze drie mannen die heus niet als drie heiligen worden geportretteerd, juist niet: in al hun falen, komt hun rol bij het voorkomen van de staatsgreep tot hun recht. De meeste aandacht gaat daarbij terecht naar Suárez. De eerste premier die de transitie van militaire dictatuur onder Franco naar democratie onder de constitutionele monarchie vormgaf. Een staatsgreep die gemakkelijk anders had kunnen aflopen, maar die door een combinatie van onverzettelijkheid van deze drie mannen en een verstandige rol van de Spaanse koning Juan Carlos mislukte.

Elke liefhebber van historische non-fictie, prachtig geschreven romans, Spanje, democratie en/of politiek doet er goed aan om dit boek te lezen. Spijt zul je er niet van hebben. Met veel plezier heb ik het boek gelezen en is daarom zeer geschikt als onderwerp van mijn eerste blog!