vrijdag 29 augustus 2014

Cormoran Strike's back: 'The Silkworm' van Robert Galbraith


Privé-detective Cormoran Strike slaat terug in The Silkworm die bijna net zo goed is als Robert Galbraith's eerste uitstap naar de detectiveroman.

Met The Cuckoo's Calling zette J.K. Rowling - onder het pseudoniem Robert Galbraith - haar eerste stappen in de wereld van detectiveromans. Hoewel tot haar woede bekend werd dat zij de vrouw achter Robert Galbraith was, legde dit de uitgever en haarzelf geen windeieren aangezien de verkoopaantallen exponentieel toenamen. En hoewel het voor J.K. Rowling natuurlijk zuur is dat zij niet meer vrij is om dergelijke boeken "anoniem" te schrijven, is het niet verrassend dat met The Silkworm nu een vervolg is verschenen. Een vervolg dat - ondanks de goede kritieken - er misschien niet was gekomen als Robert Galbraith als schrijver was gezien en de bijbehorende bescheiden verkoopaantallen niet verder van de grond waren gekomen. Inmiddels is zelfs duidelijk geworden dat J.K. Rowling - immer nog trouw aan haar pseudoniem - van plan is een hele reeks te wijden aan privé-detective Comoran Strike en zijn trouwe assistent Robin Ellacott. Een reeks die wellicht net als Harry Potter zal uitdijen tot zeven boeken. En aangezien The Silkworm (bijna) net zo'n plezier is om te lezen als zijn voorganger is dat zeker geen straf.

Literaire moord
Na het oplossen van de moord op model Lula Landry lacht het leven Cormoran Strike toe. Klanten weten hem opeens te vinden, terwijl hij in Robin Ellacott een uitstekende assistent heeft. Zijn schulden begint hij af te betalen, een klein appartement een verdieping boven zijn kantoor is nu zijn nieuwe huis en zijn nieuwgevonden succes geeft hem zelfs de mogelijk om vervelende klanten de deur te wijzen. Tegelijkertijd geeft hem dit de ruimte om bijzondere klanten aan te nemen die niet zozeer geld opleveren, maar wel intrigeren. Eén van die klanten is de zonderlinge Leonora Quine wiens mans Owen zoek is. Wat lijkt op een redelijk regulier klusje - Owen is een wat excentrieke schrijver die wel vaker even de benen neemt - ontaardt in een nieuwe queeste die Cormoran en Robin stort in de wereld van literatuur. Want al snel blijkt dat Owen Quine van plan is zijn nieuwste manuscript Bombyx Mori (zijdeworm) te publiceren. Een manuscript dat een weinig verhullende allegorie is met wortels ferm in de realiteit. De diepste geheimen en schandalen van onder andere zijn agent Elizabeth Tassel, uitgever Daniel Chard, auteur Michael Fancourt en zijn minnares Kathryn Kent zijn onderdeel van het boek. Quine is dus niet zonder reden verdwenen, een literaire wereld achterlatend die uit is op zijn bloed. Uiteindelijk vindt Strike in een verlaten huis het toneel dat de gruwelijke moord op Quine is. Een nabootsing van de dood van het hoofdkarakter in Bombyx Mori die symbool staat voor Quine zelf. De verdachten lijken legio ware het niet dat het concept van het boek maar in kleine kring bekend was waardoor de moordenaar(es) van Quine heel dichtbij gezocht moet worden...

Bijna net zo goed...
Aan Cormoran en Robin om dit mysterie op te lossen, waarbij net als in The Cuckoo's Calling de karakters van de hoofdrolspelers - en dan met name Cormoran en Robin - net zo belangrijk zijn als het mysterie zelf. Want ook hier weet J.K. Rowling beide personages weer flink uit te diepen wat een grote bijdrage levert aan de succes van The Silkworm. We komen meer te weten over Robin en haar verloofde, de relatie tussen haar en Cormoran en diens vreemde verleden. Wie The Cuckoo's Calling heeft verslonden zal dit ook met The Silkworm doen. Een echte pageturner die overigens wel wat trager op gang komt dan zijn voorganger. Iets meer tempo had - zeker in het begin - wel gemogen. Hetzelfde euvel viel ook al The Casual Vacancy ten deel. Een en ander wordt overigens ruim gecompenseerd door de vertelkracht van J.K. Rowling en de gave die ze heeft om het verhaal en de omgeving van het verhaal prachtig te schilderen. De oplossing van het mysterie komt net wat meer uit de lucht vallen dan bij de voorganger, maar dat mag de pret niet drukken. Rowling schetst op haar eigenzinnige wijze een heerlijk apart beeld van de literaire wereld en weet de lezer op het verkeerde been te zetten waardoor het einde toch nog een verrassing is. 

Lees eerdere recensies van The Casual Vacancy van J.K. Rowling en The Cuckoo's Calling van Robert Galbraith/J.K. Rowling. 

'The Silkworm' van Robert Galbraith (pseudoniem van J.K. Rowling) is sinds juni uit en verschijnt op 14 oktober in de Nederlandse vertaling als 'Zijderups' door Meulenhoff. Bestellen van de Engelstalige versie kan hier.

zondag 24 augustus 2014

Wacht en hoop!: 'De Graaf van Montecristo' van Alexandre Dumas


Hoe bekend het verhaal over wraak ook moge zijn, laat niemand dit weerhouden zich te verliezen in het magistrale en rijke  De Graaf van Montecristo van Alexandre Dumas. 

De Graaf van Montecristo is typisch zo'n literaire klassieker waarvan het kernverhaal universeel bekend is. Je moet - in de Westerse wereld althans - echt onder een steen hebben geleefd om enige kennis over dit verhaal over wraak te ontberen. Niet voor niets is dit verhaal van Alexandre Dumas (1802-1870) al vele malen verfilmd als televisieserie of film en daarmee onderdeel geworden van het collectieve geheugen. Van de BBC-serie uit de jaren zestig tot de miniserie met Richard Chamberlain uit 1975 en de Franse TV-versie met Gérard Depardieu uit 1998 en de bijna als een ouderwetse avonturenfilm opgezette filmversie uit 2002 met Jim Caviezel en Guy Pearce: de roman van Dumas heeft nog weinig aan verbeeldingskracht verloren. Toch zal het boek zelf in veel mindere mate bekend zijn. Niet alleen omdat overmatige bekendheid soms het daadwerkelijk lezen van het origineel tegenhoudt, maar ook omdat een integrale Nederlandse vertaling pas sinds 2010 verkrijgbaar is.

Een feuilleton 
In de nadagen van "Burgerkoning" Louis-Philippe schreef Dumas (samen met schaduwschrijver Auguste Maquet) Le Comte de Monte-Cristo als een toen gebruikelijke en zeer populaire feuilleton-roman die tussen 1844 en 1846 verscheen bij Le Journal des Débats. Daarna is het boek integraal verschenen en in talloze vertalingen de wereld rondgegaan. Gek genoeg is de vertaling van Jan H. Mysjkin, in 2010 uitgegeven door L.J. Veen Klassiek, de eerste integrale vertaling in het Nederlands. Niet dat voorheen geen Nederlandse vertaling bestond, maar deze liet - in het beste geval - enkele honderden pagina's weg en soms wel meer. Met bijna 1.200 pagina's en een uitstekende vertaling waarbij ook enkele (chronologische) fouten van Dumas ongedaan zijn gemaakt, wordt recht gedaan aan het epos van Dumas. Daarmee wordt het verhaal over de wraak van zeeman Edmond Dantès op het viermanschap van Mondego, Danglars, Villefort en Caderousse dat zijn leven heeft geruïneerd in volle glorie verteld. Want hoewel het vooruitzicht van 1.200 pagina's menig lezer zou kunnen weerhouden, vliegen ze voorbij in een episch verhaal over liefde, wraak en vergiffenis in het revolutionaire Frankrijk dat laveert tussen het ancien regime en de terugkeer van Napoleon en zich vooral afspeelt in Marseille, Rome en Parijs.

De wraak van Edmond Dantès
Want De Graaf van Montecristo is meer dan het verhaal van Edmond Dantès die door toedoen van het eerder genoemde viermanschap tot levenslang is veroordeeld en zijn leven moet slijten op het gevreesde gevangeniseiland Château d'If nabij Marseille waar ontsnapping onmogelijk is. Een leven zonder zijn geliefde Mercedes en zijn vader en zonder hoop op en toekomst. In deze gevangenis treft Edmond abbé Faria die via een ondergrondse gang te graven hoopt te ontsnappen, maar uiteindelijk bij Edmond uitkomt en vriendschap met hem sluit. Faria - als echte uomo universale - onderwijst Edmond in alle kennis die hij tot zijn beschikking heeft en samen  deduceren zij wie verantwoordelijk zijn voor het lot van Edmond die daarop wraak zweert op het viermanschap. Tegelijkertijd zetten ze gezamenlijk de poging tot ontsnappen voort, maar ouderdom en ziekte maken voor Faria een einde aan dat voornemen en laat hem sterven in het gehate Château d'If. Voor hij zijn laatste adem uitblaast, vertelt hij Edmond het geheim van het enorme vermogen van kardinaal Spada dat verborgen is op het kleine rotseiland Montecristo voor de kust van Marseille. De dood van Faria geeft Edmond de gelegenheid om te ontsnappen, terwijl de rijkdom en kennis die Faria hem nalaat Edmond in staat stelt zich opnieuw uit te vinden als de Graaf van Montecristo en zo zijn wraak te plannen en uit te voeren op Mondego, Danglars, Villefort en Caderousse. Het boek sluit af met het motto 'Wacht en hoop!', een motto dat Edmond Dantès volledig tot het zijne heeft gemaakt op zijn weg naar wraak en rechtvaardigheid.

Een geschiedenis van Frankrijk
Het verhaal van Edmond Dantès is nauw verbonden met de geschiedenis van Frankrijk. Dumas is in het verhaal een actieve verteller die geregeld van zich laat horen en meldt dat hij het verhaal schrijft onder de regering van Louis-Philippe. In de 18e en 19e eeuw laveert Frankrijk continu tussen revolutie en restauratie en die achtergrond is bepalend voor De Graaf van Montecristo. Want Edmond  wordt door het viermanschap in beschuldiging gesteld een agent te zijn van Napoleon. Napoleon die verbannen is naar Elba en - naar later zou blijken - spoedig zou terugkeren om uiteindelijk zijn Waterloo te vinden en de weg vrij te maken voor een restauratie van het ancien regime dat uiteindelijk weer zou overgaan in de regering van "Burgerkoning" Louis-Philippe (en na het uitkomen van het boek weer zou overgaan in een republiek waar een neef van Napoleon president van zou worden en later keizer Napoleon III). Tegelijkertijd is het ook een beschrijving van de Franse maatschappij en de omgangsvormen binnen en tussen de diverse klassen. Dumas heeft daarmee een verhaal geschreven dat zo rijk is aan detail en (historische) zeggingskracht, maar ook avontuur dat iedere bladzijde een genot is om te lezen.

Hoe (over)bekend het verhaal van De Graaf van Montecristo ook moge zijn, het is slechts een afspiegeling van de daadwerkelijke avonturenroman van Alexandre Dumas die zonder twijfel één van de hoogtepunten uit de geschiedenis van de literatuur is en nog altijd een groot genot om te lezen.

'Le Comte de Monte-Cristo' in de vertaling van Jan H. Mysjkin en in 2010 door L.J. Veen Klassiek als 'De Graaf van Monte-Cristo' uitgegeven. De prachtige hardcover-editie is niet meer verkrijgbaar, maar in december 2012 is de paperback-versie bij L.J. Veen verschenen. Bestellen kan hier. Deze recensie is op basis van de hardcover-versie. 

zondag 17 augustus 2014

Stilstaande reiziger: 'Traveller of the Century' van Andrés Neuman


Een magische stad houdt een reiziger staande en werpt de lezer in de geschiedenis en filosofie van Europa in Andrés Neuman's ge(s)laagde Traveller of the Century.

De aanprijzing van de Chileense schrijver en dichter Roberto Bolaño liegt er niet om: "The literature of the twenty-first century will belong to Neuman and a few other blood brothers of his". Des te indrukwekkender in de wetenschap dat Bolaño al in 2003 overleed en zijn oordeel velde op basis van de eerste werken van de toen en nu nog altijd jonge Andrés Neuman (1977). En wie Traveller of the Century leest kan niet anders dan onder de indruk zijn van - zoals de Engelstalige wereld zo mooi verwoordt - de rich tapestry die de vierde roman van Neuman is. Wat begint als een simpel reisverhaal van hoofdpersoon Hans die op weg naar  Dessau het fictieve stadje Wanderburg op de grens van Saksen en Pruisen in het Duitsland van net na Napoleon aandoet, ontvouwt zich als een roman over de geschiedenis en gedachtenwereld van Europa. 

Van één nacht naar een verblijf voor onbepaalde tijd
De reiziger Hans is slechts voornemens één nacht door te brengen in het op het eerste gezicht weinig bijzondere stadje. Maar al snel vindt hij telkens reden om langer te blijven in dit stadje dat afwisselend tot de invloedssfeer van Pruisen en Saksen heeft behoord. Maar ook de typische geloofsproblematiek van het protestantisme en de Rooms-Katholieke Kerk is volop terug te vinden in de geschiedenis van Wanderburg. Een geschiedenis die tekenend is voor het verdeelde Duitsland van voor Bismarck. En dat alles in de schaduw van Napoleon's invloed op Europa wiens Franse Keizerrijk inmiddels gevallen is. Een stadje waarvan de geografische grenzen niet altijd duidelijk zijn, maar de stad zelf - op bijna magische wijze - zich weinig van de realiteit lijkt aan te trekken aangezien Hans - normaal behept met een uitstekend richtingsgevoel - continu de weg kwijt raakt door een stad die lijkt te leven en zichzelf continu van indeling lijkt te doen veranderen. Hieruit moet overigens niet de conclusie worden getrokken dat Traveller of the Century een soort achttiende eeuwse fantasy is, het is slechts de achtergrond voor een liefdesverhaal en veel meer dan dat. Want hoe meer Hans zich wortelt in Wanderburg en vriendschappen aangaat met onder andere een in een grot levende straatorgelspeler is het zijn liefde voor Sophie Gottlieb die hem aan Wanderburg verbonden houdt. En haar salon is het echte onderwerp van Traveller of the Century

De salon van Sophie Gottlieb
Via een lokale handelaar die Hans ontmoet op een receptie op het stadhuis ontmoet hij diens dochter Sophie en wordt lid van haar literaire salon. Een ontmoeting die al snel uitloopt op een romance die eigenlijk niet meer dan een affaire is aangezien Sophie verloofd is met Rudi Wilderhaus, zoon van de meest vooraanstaande familie van Wanderburg en ook lid van Sophie's salon. De kern van het boek zijn uiteindelijk de uitgebreid in het boek beschreven gedachtewisselingen in de literaire salon van Sophie waar naast Rudi en Hans ook diverse andere (prominente) burgers van Wanderburg aan deelnemen. Deze gedachtewisselingen variëren van discussies over literatuur en toneel tot democratie en rechtstaat, maar ook filosofie. Dit wordt nog eens extra onderstreept wanneer Hans - om zijn verblijf in Wanderburg te kunnen blijven betalen - aan de slag gaat als vertaler en in Sophie daarvoor een partner vindt. Hun discussies over vertaling en het integraal opnemen van (delen van) gedichten alsmede een behoorlijke expliciete beschrijving van het seksleven van Hans en Sophie geeft een extra dimensie aan Traveller of the Century. Tegelijkertijd wordt ook aandacht gegeven aan de vriendschap tussen Hans en de orgelspeler, maar ook een mysterie in de rafelranden van het verhaal waarbij een gemaskerde eenling na de avondklok zich vergrijpt aan de vrouwelijke inwoners van Wandernburg. Een mysterie dat uiteindelijk dichtbij de literaire salon zal komen. Overigens komt dit laatste onderdeel van het boek soms wat geforceerd over onder het motto ieder verhaal moet natuurlijk ook een spannend element hebben. En hoe fascinerend de rich tapestry van Neuman ook is, soms voelt het aan of de bijna 600 pagina's die hij nodig heeft om zijn verhaal te vertellen ook wel in 500 pagina's had gekund.

Dit alles doet maar iets af aan de aanbeveling die Traveller of the Century is. Want een ieder die houdt van een complexe roman waar vooral ideeën de boventoon voeren en zich aangetrokken voelt tot het Europa van de negentiende eeuw kan met een gerust hart Traveller of the Century lezen. En of  Neuman volledig kan voldoen aan de lovende woorden van Roberto Bolaño moet de toekomst uitwijzen, maar met Traveller of the Century geeft hij in ieder geval een goed visitekaartje in die richting af.

'Traveller of the Century' (2012) is de vertaling van Neuman's 'El viajero del siglo' (2009) door Nick Caistor en Lorenza Garcia voor Pushkin Press te Londen. In 2010 is bij Atheneum-Polak & Van Gennip een Nederlandse vertaling verschenen als 'De Eeuwreiziger'. De Engelstalige versie bestellen kan hier en de Nederlandstalige versie hier. 

vrijdag 15 augustus 2014

An offer you can't refuse: 'Gomorra. De serie'

Gomorra. De Serie laat in twaalf fascinerende delen de rauwe en meedogenloze realiteit van de Camorra in Napels zien. De romantiek van The Godfather is definitief voorbij, maar een nieuwe TV-verslaving is geboren.

Met zijn The Godfather-trilogie heeft Francis Ford Coppola een bepaalde romantiek rondom de maffia doen ontstaan die nog altijd hardnekkig is. Niet voor niets weten we allemaal dat Michael Corleone uit The Godfather, Frank Costello uit The Departed en Nucky Thompson uit Boardwalk Empire keiharde criminelen zijn die opereren in het hart van de georganiseerde misdaad, maar stiekem vinden we ze heerlijke karakters die een zweem van romantische misdadigheid om zich heen hebben hangen. In 2006 heeft de publicatie van het boek Gomorra van Roberto Saviano (1979) de romantiek van de maffia ontmaskerd. De keiharde realiteit van de gevreesde Camorra in Napels wordt daarin door Saviano uit de doeken gedaan. Een realiteit die voor Saviano angstig dichtbij is gekomen aangezien hij sinds die tijd vanwege doodsbedreigingen uit de hoek van de Camorra ondergedoken is en permanent bewaakt wordt. Een filmversie van het boek in 2008 maakte de realiteit van georganiseerde misdaad alleen maar grafischer. En nu is er dan een twaalfdelige serie Gomorra eveneens gebaseerd op het boek van Saviano.

De ellende van Scampia
Voor de goede orde: de serie is geen langere remake van de film, maar juist gebaseerd op andere verhalen uit het boek dan die voor de film gebruikt zijn. Onder regie van Stefano Sollima (bekend van de misdaadserie Romanzo Italiano) is een geweldig opgebouwde serie van twaalf afleveringen ontstaan waar het wel en wee van de misdaadfamilie onder leiding van Pietro Savastano centraal staat. Savastano wordt bijgestaan door zijn trouwe rechterhand en enforcer Ciro Di Marzio die tevens de zoon van Savastano, de dikkige en incompetente Genny (Gennaro) onder zijn hoede heeft. Kracht op de achtergrond is Donna Imma: de vrouw van Don Pietro. De opnames zijn gemaakt in Scampia, de beruchte buitenwijk van Napels, en maken de serie des te realistischer. De grauwheid van Scampia is in nauwe overeenstemming met de grauwheid en meedogenloosheid van alle hoofdrolspelers in Gomorra. Na het kijken van de twaalf afleveringen zal geen kijker ook maar een greintje sympathie voelen voor één der hoofdrolspelers. De misdaad zoals bekend van The Godfather die weliswaar ook keihard is, maar toch gebonden aan (ere)regels en gebrek aan "burgerslachtoffers" is bij Gomorra ver te zoeken. Eer doet er zeker toe, maar vooral het type eer van opgefokte maffiosi dat snel gekrenkt is en tot een hoge body count leidt zonder aanziens des persoons. Loyaliteit aan de clan staat hoog in het vaandel, zolang het nog in je eigen belang is. Iedere vorm van zwakte kan het einde betekenen, zowel voor eenvoudige clan-leden, maar ook de Don die aan het hoofd staat.

Must See TV 
Want al snel wordt duidelijk dat het mis is in de Savastano-clan. Nadat Conte, een opkomende concurrent, gewaarschuwd is door het subtiele middel om de flat van zijn moeder in de hens te zetten met hemzelf en zijn moeder nog binnen heeft Pietro Savastano een geduchte concurrent gecreëerd. Een doldrieste aanval op Conte kost het leven van een groot deel van de oude garde van de Savastano-clan en doet de loyaliteit aan Don Pietro wankelen, niet in de laatste plaats bij Ciro die gebruik wil maken van een machtsvacuüm waarbij opeens Donna Imma en de incompetente Genny de leiding hebben. Enige sympathie die er misschien nog voor Ciro was bij de kijker zal dan als sneeuw voor de zon zijn verdwenen. De ontwikkelingen volgen elkaar in rap tempo op en vinden hun climax in een kerk waar de dochter van Ciro deelneemt aan een schooloptreden. Zoals gezegd: onschuldige omstanders kennen de heren van de Camorra niet. Resultaat is overigens wel dat je aan de televisie gekluisterd blijft en niet je niet kan wachten tot de volgende aflevering. Gomorra is zonder twijfel must see TV en enorm geschikt voor binge viewing. De combinatie van keiharde realiteit, uitstekende casting (met name Marco D'Amore als Ciro en Maria Pia Calzone als Imma), de locatie en het geraffineerde en spannende verhaal maken dat je met spijt de aftiteling van de laatste aflevering ziet opdoemen. Gelukkig wijzen de laatste scenes in de serie op een tweede seizoen. En die kan niet snel genoeg komen, want de romantiek is weg, maar de fascinatie blijft. 




'Gomorra. De Serie' is sinds 5 augustus verkrijgbaar op zowel DVD als Blu-ray en wordt uitgegeven door Lumière. Bestellen kan hier. Deze recensie is op basis van de Blu-ray-versie. 

maandag 11 augustus 2014

Concert 10 augustus 2014: Pet Shop Boys terug in Nederland!


Pet Shop Boys
Electric

TivoliVredenburg, Utrecht

Voor het eerst in jaren waren de Pet Shop Boys weer terug in Nederland en met een puntgave show in een op het eerste gezicht ongeschikte zaal werd het een intiem spektakel waar publiek, Neil Tennant en Chris Lowe van iedere minuut zichtbaar genoten.

De populariteit van de Pet Shop Boys lijkt in Nederland niet groot, aangezien hun laatste echte optreden hier alweer in 2009 was. Dat de Pet Shop Boys later hier nog een keer zijn geweest als voorprogramma van Take That kan natuurlijk niet helemaal serieus worden genomen. De lange rij gisteren voor het nieuwe TivoliVredenburg in Utrecht, de noodzaak om het concert te laten plaats vinden in de Grote Zaal in plaats van één van de nieuwe (specifiek voor pop ingerichte) zalen en een extra concert vanavond maken duidelijk dat er met de populariteit van de Pet Shop Boys in Nederland weinig mis is. In een interview een tijd geleden gaf Neil Tennant aan waarom de Pet Shop Boys Nederland al een tijd niet meer bezocht hadden: de organisatoren stelde idiote financiële eisen. Misschien wel in de veronderstelling dat de kaartverkoop zou tegenvallen. Ook de organisator in TivoliVredenburg leek hier gevreesd voor te hebben, maar moest uiteindelijk dus uitwijken naar een grotere zaal en een extra concert. 

Het oude Vredenburg
De Grote Zaal van TivoliVredenburg, behouden van het oude Vredenburg, is eigenlijk niet geschikt voor een popconcert. De zaal met publiek rondom het toneel moest daarom deels worden afgeschermd, terwijl het publiek deels stond (de stoelen beneden waren weggehaald zodat een kleine arena ontstond), maar ook een groot deel moest zitten. Een prima zaal voor klassieke muziek of het festival voor Oude Muziek, maar voor de Pet Shops Boys? Uiteindelijk bleek dit, zeker voor het staande publiek (waaronder deze recensent), een zegen: zelden stonden de Pet Shop Boys in zo'n direct contact met het publiek waardoor het spektakel waar de Pet Shop Boys bekend om staan een intiem karakter had. 

Oude, maar juist ook nieuwe hits
Zoals van de Pet Shop Boys verwacht mag worden, leveren ze immer een technisch hoogstaande en puntgave show met de juiste balans tussen oude en nieuwe hits. Her en der wordt nog weleens gesuggereerd dat het publiek alleen maar komt en/of pas loskomt bij de bekende nummers zoals West End Girls, Suburbia, Go West en natuurlijk It's a Sin, maar dan wordt onderschat hoe groot het aandeel is van de albums van de laatste jaren en dan natuurlijk vooral het vorig jaar verschenen Electric dat niet alleen goede recensies heeft, maar ook voor het eerst in tijdens weer een grote bestseller betekent voor Neil Tennant en Chris Lowe. Gek genoeg komt dit ook samen met het (gedwongen) besluit om het album in eigen beheer uit te geven en daarmee het vertrouwde Parlophone te verlaten. Met heerlijke nummers als Axis, A Face like That, Integral, Fugitive, Fluorescent, Love etc., Leaving, Thursday en Vocal waren de recente albums Electric, Elysium, Yes en Fundamental meer dan goed vertegenwoordigd. En de Pet Shop Boys zouden de Pet Shop Boys niet zijn wanneer nieuwe hits geweldig weren gecombineerd met oudere hits in één vloeiend nummer zodat I Get Excited naadloos overging in Rent en Vocal gewoon doordenderde in It's Alright.

Het geheim van de Pet Shop Boys
Het knappe aan de Pet Shop Boys is dat ze sinds de jaren tachtig trouw zijn gebleven aan hun stijl en hun persoonlijkheid, maar wel met de tijd zijn meegegaan. Hun nummers blijven gewoon Synthesizer Pop (SynthPop), maar ze zijn geen wandelende flashback. Ook de schuchterheid van Chris Lowe en het ietwat houterige van Neil Tennant passen perfect bij hun concerten. Het was overduidelijk dat de inmiddels al zestigjarige Tennant gisteren veel plezier had in het optreden en de strak voorbereide en uitgedachte choreografie, die vooral bestaat uit een rondlopende Tennant met twee dansers die hem flankeren en natuurlijk de stoïcijnse Chris Lowe achter de toetsen, graag afwisselde om het publiek te dirigeren in bekende nummers als Suburbia.

Na de gave show van gisteren en de ongetwijfeld evenzo sterke reprise vanavond zullen de Pet Shop Boys vast weer vaker concerten in Nederland geven. Dat is pas Electric!

Een mooi voorbeeld van de visuele en muzikale kracht van de Pet Shop Boys: hun optreden tijdens de Brit Awards ter gelegenheid van het toekennen van de 'Award for Outstanding Contribution to Music':


De Electric Tour van de Pet Shop Boys, begonnen in 2013, doet op 10 en 11 augustus Nederland aan in TivoliVredenburg in Utrecht. Deze recensie is op basis van het concert op 10 augustus. Voor het concert op 11 augustus zijn nog (beperkt) kaarten beschikbaar. Klik hier voor meer info. 

Lees eerdere recensies op FerdiBlog van de albums Elysium en Format

dinsdag 5 augustus 2014

Raadselachtige spanning: 'Vernietiging' van Jeff VanderMeer


Jeff VanderMeer bouwt de spanning op, maar houdt de raadselachtigheid van Gebied X intact in het geslaagde eerste deel van de Soutern Reach-trilogie Vernietiging.

Wie graag boeken leest waarbij het allesomvattende en het verhaal dominerende mysterie netjes in de laatste pagina's wordt opgelost, kan het beste met een grote boog om Vernietiging van de Amerikaanse schrijver Jeff VanderMeer (1968) heen lopen. Want in ruim tweehonderd pagina's schetst Jeff VanderMeer met veel gevoel voor sfeer en spanning het mysterie rond Gebied X om de lezer bij het lezen van de laatste pagina te laten concluderen dat het mysterie zich alleen nog maar verdiept heeft en meer vragen oproept dan zijn beantwoord. En juist vanwege deze raadselachtige spanning is Vernietiging een aanrader voor allen die kunnen leven zonder zekerheid en uitzien naar een spannende trilogie die gebaande paden laat voor wat ze zijn. 

Het mysterie van Gebied X
In een niet al te verre toekomst bevindt zich op Aarde Gebied X. Door een niet nader toegelichte catastrofe is Gebied X afgesloten van het niet nader bepaalde continent. Om de oorzaak van de catastrofe te achterhalen en het mysterie van Gebied X te ontrafelen heeft het geheimzinnige agentschap Southern Reach elf expedities naar Gebied X gestuurd. Met de meeste van deze expedities is het op verschillende, maar vaak fatale, manieren slecht afgelopen en is de kennis over Gebied X nog steeds beperkt. In Vernietiging - het eerste deel van de Southern Reach-trilogie - is het aan de twaalfde expeditie om te slagen waar hun voorgangers faalden en terug te keren met antwoorden in plaats van vragen.

De Toren
Aan de twaalfde expeditie dus de moeilijke taak om Gebied X in kaart te brengen. Deze twaalfde expeditie bestaat uit vier vrouwen die slechts bekend staan onder hun functie: de psycholoog, de antropoloog, de landmeter en de bioloog. Vernietiging is het verslag van deze expeditie door de bioloog. Duidelijk is dat de psycholoog de leiding heeft en via enkele psychologische trucs de opdracht heeft meegekregen om de andere leden van de expeditie - waar nodig - naar haar hand te zetten. Het lijkt er daarom op dat er bij Southern Reach meer bekend is over de wildernis die Gebied X is. Wanneer de leden van de expeditie stuiten op een 'toren' in de grond die niet op de kaarten staat vermeld die zijn opgesteld op grond van de kennis van de voorgaande expedities terwijl deze wel dichtbij het base camp ligt, wordt het mysterie alleen maar groter. De onderlinge verhoudingen worden op de proef gesteld terwijl de bioloog steeds meer zal ontdekken dat een deel van het mysterie ontsluit, maar evenzo goed meer vragen opwerpt dan beantwoord worden.

Spannende biologie
Meer vertellen over het verhaal leidt alleen tot nodeloze spoilers en zou afbreuk doen aan het leesplezier, want zonder twijfel heeft Jeff VanderMeer een spannende start geschreven voor zijn Southern Reach-trilogie die meer dan doet uitkijken naar de volgende twee delen. Ook in de hoop om het mysterie waarop de bioloog en haar collega's stuiten te kunnen ontrafelen. Het aardige aan VanderMeer is daarbij dat hij de spanning weet op te bouwen zonder teveel van het mysterie weg te geven, maar wel genoeg om het boek niet uit frustratie terzijde te leggen. Zijn aandacht voor de groepsdynamiek, maar ook de biologie van Gebied X en de karakterontwikkeling van de bioloog voegt inhoud aan deze spanning toe. Hoe de trilogie zich verder gaat ontwikkelen zal voor iedere lezer de vraag zijn, maar het mysterie en bijbehorende spanning hebben deze lezer overtuigd en het is daarom niet vreemd dat de filmrechten al door Paramount Pictures zijn gekocht.  

'Vernietiging' is de vertaling door Luud Dorresteyn van 'Annihilation' en uitgegeven door De Bezige Bij in juli. 'Vernietiging' is het eerste deel van de 'Southern Reach'-trilogie van Jeff VanderMeer. In de Verenigde Staten is 'Annihilation' afgelopen februari verschenen. In mei is het tweede deel 'Authority' verschenen terwijl het derde en laatste deel 'Acceptance' gepland staat voor september. Bestellen kan hier

vrijdag 1 augustus 2014

Het nut van oorlog: 'Verwoesting & Vooruitgang' van Ian Morris


In zijn nieuwste boek betoogt Ian Morris het nut van oorlog als katalysator voor onze beschaving en uiteindelijke duurzame vrede. Een controversiële stellingname die met flair en feiten wordt verdedigd. 

Op 26 september 1983 voorkwam het koele hoofd van plaatsvervangend wachtcommandant Stanislav Petrov van het commandocentrum voor het luchtruim van de Sovjet-Unie een nucleaire holocaust die de wereld nooit meer te boven zou zijn gekomen. Een foutieve waarschuwing deed het voorkomen of de Verenigde Staten een nucleaire aanval waren gestart op de Sovjet-Unie waardoor een Koude Oorlog opeens een wel heel erg echte en alles vernietigende oorlog zou worden. Deze Petrov kon zich dat niet voorstellen en dat voorstellingsvermogen bevestigde wat later ook technisch duidelijk zou kunnen worden: een computerfout. De wereld was door het oog van de naald gekropen terwijl Petrov disciplinaire maatregelen tegemoet kon zien en pas vele jaren later erkenning zou krijgen. Voor historicus Ian Morris (1960) is het de aanleiding voor zijn these dat oorlog onmisbaar is geweest voor de beschaving van de mensheid en uiteindelijk leidt tot duurzame vrede en veiligheid. 

Het nut van oorlog
Ian Morris
Ian Morris, hoogleraar aan Stanford University, houdt van de onconventionele aanpak voor de verklaring van geopolitiek. In zijn vorige boek Why the West rules - For now betoogt Morris dat de hegemonie van het Westen niet zozeer is gestoeld op een superieure beschaving, maar vooral door geografische toevalligheden zo is ontstaan. Een stellingname die voor controverse heeft gezorgd, maar ook tot nadenken heeft gezet. Zonder twijfel zal zijn nieuwste boek ook voor controverse zorgen, maar evenzo goed uitdagen tot nadenken. Op basis van historische gegevens over oorlog en het aantal slachtoffers destilleert Morris dat de diverse oorlogen in de wereld - hoe vreselijk en moreel verwerpelijk ook - hebben geleid tot de totstandkoming van almaar grotere machtsstaten die vrede en veiligheid handhaven binnen hun territorium. De ontwikkeling van deze machtsstaten die op hun beurt ook weer in oorlog zijn gekomen met andere machtsstaten heeft geleid tot de opkomst van een globocop waardoor vrede en veiligheid op wereldschaal zijn toegenomen. Zo kan het dus zijn dat in de Steentijd 10 tot 20 procent van de mensheid een gewelddadige dood stierf terwijl dit percentage in grote stappen via de grote volksverhuizingen op de Euraziatische steppen (5 tot 10 procent), de Oudheid (2 tot 5 procent), de 20e eeuw (1 tot 2 procent) zich heeft ontwikkeld naar slechts 0,7 procent in 2012 wat betekent dat gemiddeld één op de 4.375 personen het (fatale) slachtoffer is van geweld. Een ontnuchterende rij cijfers die de hypothese van Morris onderbouwt.  

Het nut van kernwapens
Morris is een geboren verteller en hoewel cijfers onlosmakelijk met zijn verhaal zijn verbonden, is  Verwoesting & Vooruitgang juist zeer lezenswaardig voor de grote categorie lezers buiten vakidioten zoals politicologen (deze recensent), sociologen en historici. Want in een kleine 500 pagina's vertelt Morris met flair de wereldgeschiedenis vanuit het perspectief van zijn hypothese. Een geschiedenis waarin Morris stelt dat Europa (inclusief de Europese kolonies) van 1415 tot 1915 een Vijfhonderdjarige Oorlog heeft gevoerd die de vrede en veiligheid uiteindelijk ten goede zijn gekomen. Dit heeft geleid tot de opkomst van het Verenigd Koninkrijk als eerste echte globocop wiens rol gaandeweg de 20e eeuw is overgenomen door de huidige globocop de Verenigde Staten. 

Tegelijkertijd is daarbij een ontwikkeling gaande waarbij de allesvernietigende kracht van kernwapens - zoals uit het avontuur van Petrov al valt af te lezen - ervoor gezorgd heeft dat oorlog als het ware niet meer "loont". Het uitzicht op een allesvernietigende oorlog dwingt machtsstaten tot geweldloze compromissen. Een stellingname die niet ver verwijderd is van die van militair historicus Martin van Creveld in zijn Transformation of War waarin hij stelt dat de toekomst van oorlogsvoering niet meer is van oorlogen tussen staten, maar oorlog tussen staten en gewapende bewegingen. Immers: landen die kernwapens bezitten, kunnen geen oorlogen meer tegen elkaar voeren door mutually assured destruction (MAD). 

Het nut van de Verenigde Staten
Nu de Verenigde Staten de huidige globocop is, lijkt het voor de hand te liggen dat op een gegeven moment die rol wordt overgenomen door een andere wereldmacht (China?) of wordt vervangen door een multipolaire wereld. Morris ziet deze ontwikkeling anders. In zijn ogen is het van het grootste belang voor de vrede en veiligheid van de wereld dat de Verenigde Staten de komende decennia de huidige hegemonie voortzetten. Want Morris is ervan overtuigd dat de komende decennia in potentie net zo gevaarlijk zijn als de decennia die zouden uitmonden in de Eerste Wereldoorlog. Op basis van de huidige wetenschappelijke ontwikkeling voorziet Morris een universele computerisering (de opkomst van robots) waarmee globocops overbodig zijn en de wereld een permanente staat van vrede en veiligheid tegemoet zou kunnen gaan. Het is dus aan de Verenigde Staten om het tot die tijd vol te houden en te blijven investeren in de rol van globocop

Dit laatste punt van Morris is meteen ook het zwakste onderdeel van zijn betoog. De ontwikkelingen zijn niet uit de lucht gegrepen, maar zijn evenmin - zoals Morris zelf ook wel toegeeft - (in de tijd) te voorspellen. Ook houdt Morris te weinig rekening met de opkomst van gewapende bewegingen en de mogelijkheid van menselijke fouten bij nucleaire wapens (denk aan Petrov!) en de proliferatie ervan onder regimes en gewapende bewegingen die allesbehalve weerhouden worden door MAD. Toch mag dit niemand met enige interesse in geschiedenis en geopolitiek weerhouden om het zeer lezenswaardige en vooral tot nadenken aanzettende  Verwoesting & Vooruitgang te lezen.

'War! What is it Good For?: Conflict and the Progress of Civilization from Primates to Robots' van Ian Morris is door Conny Sykora, Jacinthe Sykora en Vera Sykora vertaald als 'Verwoesting & Vooruitgang. Hoe oorlog de menselijke beschaving heeft gevormd' en in juni uitgegeven door Spectrum. Bestellen kan hier.